Over de Europese Retail Investment Strategy (RIS) ging het debat vooral over provisies. Daar zit nog een tweede onderdeel in: een toets of een beleggingsproduct zijn geld waard is. Het politieke akkoord is er, de tekst staat nog niet in het Publicatieblad en de precieze maatstaf moet nog worden geschreven. Hieronder staat wat al vaststaat, wat ESMA moet uitwerken en wat het voor jou kan betekenen.

De nieuwe toets gaat over prijs en kwaliteit

Provisies zijn al behandeld in het stuk over het provisieverbod dat een test werd. Dit stuk gaat over iets anders: de nieuwe plicht om ‘value for money’ te beoordelen.

Volgens de Europese Commissie moeten fabrikanten en verkopers van verpakte beleggingsproducten voor particulieren gaan beoordelen of een product waar voor het geld biedt. Producten die dat niet doen, horen niet op de markt te komen en niet aan particulieren te worden verkocht. Blijkt later dat een product de waarde niet meer biedt, dan moet de onderneming ingrijpen, bijvoorbeeld door het product aan te passen of van de markt te halen.

Een product moet zich meten met vergelijkbare producten

De toets kijkt naar kosten, lasten en prestaties, inclusief vergoedingen aan verkopers. De vraag is of die kosten gerechtvaardigd en in verhouding zijn, gezien wat de klant ervoor terugkrijgt.

Daarvoor komt een vergelijkingsgroep (peer group): een representatief aantal vergelijkbare producten. Wie ver boven het gemiddelde van die groep zit, ten nadele van de klant, valt op als uitschieter. De Commissie vraagt geen vergelijking met heel Europa, maar een beperkte vergelijking met vergelijkbare producten in de lidstaat of lidstaten waar het product wordt verkocht.

Benchmarks komen er ook, maar smaller. Volgens het Europees Parlement zouden ESMA en EIOPA toezichtbenchmarks ontwikkelen voor beleggingsverzekeringen, die nationale toezichthouders als referentie kunnen gebruiken.

Het akkoord is er, het Publicatieblad nog niet

Zo ziet het traject eruit op het moment van schrijven, begin november 2026:

MomentStand
18 december 2025Voorlopig akkoord tussen Raad en Parlement
Juni 2026Raad en Parlementscommissie ECON stemmen in met de tekst (ECON op 23 juni)
Augustus 2026Commissie vraagt ESMA om technisch advies
11 november 2026Indicatieve datum voor de stemming in de plenaire vergadering van het Parlement
Uiterlijk januari 2027Verwachte publicatie in het Publicatieblad
1 oktober 2027Uiterste datum voor het advies van ESMA
Juli 2029Verwachte toepassing van de meeste regels

De tekst is nog niet gepubliceerd: EUR-Lex toont geen publicatie en de procedure staat daar als lopend. De laatste stemmen kunnen het beeld dus nog veranderen, al verwacht de Commissie geen inhoudelijke wijzigingen meer.

Na inwerkingtreding krijgen lidstaten 24 maanden om de richtlijn om te zetten. De Commissie rekent op toepassing van de meeste regels 30 maanden na publicatie, en gaat daarbij uit van publicatie in januari 2027.

ESMA moet de maatstaf nog schrijven

De wet geeft het principe, ESMA moet de details leveren. De Commissie vroeg haar in augustus 2026 om criteria voor het samenstellen van vergelijkingsgroepen, voor de vergelijking van kosten, lasten en prestaties, en voor het vaststellen wanneer een product ‘significant’ afwijkt.

Er moeten ook criteria komen voor producten waarvoor geen bruikbare vergelijkingsgroep bestaat. En omdat verkoopkosten soms in de productkosten zitten en soms apart door de verkoper worden gerekend, moet de vergelijking daar eerlijk mee omgaan.

ESMA moet belanghebbenden raadplegen en per optie de kosten en baten onderbouwen. Wat ‘significant’ gaat betekenen, staat dus nog niet vast.

Wat dit voor jou als belegger kan betekenen

De toets legt verplichtingen bij fabrikanten en verkopers. Werkt hij zoals bedoeld, dan komen opvallend dure of zwakke producten minder vaak bij particulieren terecht. Dat is een mogelijkheid, geen uitkomst, want de criteria zijn nog niet geschreven.

Een rekenvoorbeeld laat zien waar het om gaat. Neem als aanname een wereldwijd aandelenfonds met lopende kosten van 0,90% per jaar, terwijl vergelijkbare fondsen gemiddeld 0,20% kosten. Op €25.000 is dat verschil 0,70%, oftewel €175 per jaar, maar of zo’n afstand straks ‘significant’ heet, heeft de EU nog niet bepaald.

Het blijft bovendien een toets op producten, geen garantie op rendement. Een product kan de toets doorstaan en toch verlies maken, en de uitkomst van de toets zelf is pas bekend als ESMA de criteria heeft geschreven en de Commissie ze heeft vastgesteld.

Zo kijk je nu al met dezelfde bril

  • Vergelijk met vergelijkbare producten. Zet de kosten van een fonds naast die van fondsen met dezelfde opzet, bijvoorbeeld via een overzicht van beleggingskosten.
  • Tel alle kosten mee. Fondskosten zijn maar een deel; de kosten van de broker komen erbovenop.
  • Weet wat je koopt. Bij een ETF verschilt de opzet per fonds, dus vergelijk alleen wat echt vergelijkbaar is.

Als de planning houdt, duurt het nog ruim twee en een half jaar voordat de toets geldt. Tot die tijd is vergelijken je eigen toets.

Vergelijk de kosten van brokers →

Deze analyse is bedoeld als feitelijke uitleg op basis van openbare bronnen, en is geen beleggingsadvies. De RIS is op het moment van schrijven nog niet definitief aangenomen en niet gepubliceerd in het Publicatieblad; data en inhoud kunnen nog wijzigen.

Maarten Soetens
Over de auteur
Maarten Soetens

Verdiept zich in vermogensbeheer en robo-advisors en vertaalt complexe productvoorwaarden naar heldere taal.

Meer van Maarten Soetens →